Teratogeny ( gr. teratos – potwór) są czynnikami poza genetycznymi, które oddziałują na rozwijający się zarodek i płód młodego człowieka skutkując rozwijaniem się wad wrodzonych. Czynniki teratogenne są szkodliwe tylko dla płodu, a nie dla matki.

czynniki teratogenne

ZASADY DZIAŁANIA TERATOGENÓW

+ Wpływ teratogenów na płód dziecka w dużej mierze zależy od genetycznego składu organizmu, który został narażony na ich działanie. Przykładowo talidomid (lek stosowany podczas terapii leczenia szpiczaka plazmocytowego – w latach 60-tych stosowany jako lek na ciążowe mdłości) wywiera negatywny wpływ na płód człowieka, natomiast w przypadku płodu królika nie doszło do żadnej reakcji.

+ Konsekwencje wynikające z oddziaływania teratogenów na rozwój jest zależny od momentu działania. Płód dziecka może zostać uszkodzony przez oddziaływanie leków, które matka przyjęła przez zapłodnieniem.

+ Teratogeny wywierają specyficzny wpływ na rozwój psychoruchowy. Różyczka powoduje zaburzenia w narządach sensorycznych oraz wewnętrznych.

+ Skutki oddziaływania teratogenów są bardzo poważne – dochodzi do zaburzeń związanych z funkcjonowaniem i zachowaniem, opóźnieniem rozwoju, deformacjami, a nawet śmiercią.

+ Każdy teratogen w różny sposób przedostaje się do płodu dziecka. Substancje chemiczne przez krew oraz błony łożyska, a promieniowanie przez ciało matki.

+ Wraz z zwiększeniem dawki szkodliwego czynnika wzrasta prawdopodobieństwo wystąpienia wad wrodzonych

+ Wśród czynników teratogennych wymienia się choroby zakaźne, przyjmowane substancje chemiczne, a także stan emocjonalny matki.

CHOROBY ZAKAŹNE MATKI

Wirusowe oraz bakteryjne choroby matki mogą wywierać istotny wpływ na rozwój płodu dziecka:

+ Różyczka może wywołać uszkodzenia układu nerwowego, i spowodować, co może skutkować opóźnieniem umysłowym, głuchotą, ślepotą, a także uszkodzeniami narządów wewnętrznych takich jak serce i wątroba, a także uszkodzeniami struktury kostnej.

+ Liszaje i wirusy z grupy opryszczek mogą wywołać uszkodzenia centralnego układu nerwowego.

+ Opryszczka typu II może skutkować encefalopatią (uszkodzenie mózgu) i problemy związane z krzepliwością krwi.

+ Cytomegalowirus (CMV) natomiast może wywołać infekcję wewnątrz maciczną, co często powoduje różnego rodzaju zaburzenia rozwojowe związane z rozmiarem głowy i mózgu,  encefalopatię, ślepotę oraz opóźnienia umysłowe.

+ HIV

TERATOGENNE SUBSTANCJE CHEMICZNE

+ Leki, które powodują zmiany w rozwoju fizycznym płodu. Na przykład wspomniany wcześniej Talidomid, który wywoływał zniekształcenia oczu i uszu oraz różnego rodzaju deformację narządów wewnętrznych, a także połączenie palców stóp oraz rąk. W tym konkretnym przypadku zdarzały się również przypadki, że dzieci, których matki stosowały powyższy lek rodziły się z fokomelią, czyli skróconymi kończynami, zaś palce rąk oraz nóg były połączone z tułowiem.

+ Spożywanie alkoholu w ciąży jest przyczyną opóźnień umysłowych, a także pojawieniem się Alkoholowego Zespołu Płodowego (FAS). Skutkuje to często wrodzonymi wadami serca, zniekształceniem kończyn, opóźnienie wzrostu, problemami związanymi z uczeniem się oraz zaburzeniami zachowania. (O skutkach spożywania alkoholu w ciąży można przeczytać w artykule: Światowy Dzień FAS – Jesteś w ciąży? Nie pij!.)

+ Palenie papierosów w ciąży powoduje osłabienie funkcjonowania łożyska. Dzieci zazwyczaj rodzą się mniejsze i częściej dochodzi do wczesnego porodu oraz różnego rodzaju komplikacji. Dodatkowo ma to negatywny wpływ na wzrost dziecka po urodzeniu oraz umiejętność czytania. Dzieci, których matki paliły papierosy w ciąży mają słabsze wyniki w zdolnościach językowych i poznawczych.

+ Przyjmowanie leków z grupy antykoagulantów, antykonwunsantów, antybiotyków oraz dużej ilości aspiryny wywołuje opóźnienia w rozwoju psychoruchowym, różnego rodzaju zniekształcenia i śmierć płodu.

+ Stosowanie hormonów płciowych w początkowym okresie ciąży może spowodować uszkodzenie centralnego układu nerwowego, a także maskulinizację zewnętrznych żeńskich narządów płciowych

+ Środowiskowe substancje chemiczne, (rtęć i ołów) powodują, że dochodzi do zaburzeń neurologicznych u dzieci, które objawowo przypominają porażenie mózgowe. Dochodzi wtedy także do częstych poronień, zaburzeń neuronalno-mięśniowych i opóźnień umysłowych. Natomiast polichlorki winylu wpływają w ten sposób na płód, że dziecko rodzi się z mniejszą wagą urodzeniową i mniejszą głową, zaś po urodzeniu są bardziej nerwowe i drażliwe.

INNE CZYNNIKI TERATOGENNE

Wśród pozostałych czynników, które są teratogenne wymienia się odżywianie, stres i doświadczenia matki oraz wiek rodziców

+ Jakość pożywienia i posiłków, jakie znajdują w diecie kobiety będącej w ciąży są najważniejszym czynnikiem środowiskowym, który wywiera istotny wpływ na płód. Niedożywienie powoduje, że mózg ma mniejszą objętość, pojawia się deficyt wagi narządów wewnętrznych, pojawiają się wady wrodzone i dochodzi do poronień.

Z przeprowadzonych badań wynika, że wysoki poziom lęku u matki powiązany jest ze wzrostem zaburzeń w aktywności płodu, z wadami wrodzonymi i nadwrażliwością narodzonych dzieci.

+ Im późniejszy wiek matki i ojca, tym większe prawdopodobieństwo, że mogą pojawić się jakieś zaburzenia w rozwoju. 

 


Jak widać czynników poza genetycznych wpływających na rozwój psychofizyczny płodu we współczesnym świecie jest dość sporo. Dlatego warto w okresie ciąży zwrócić szczególną uwagę na styl życia, i zrobić wszystko, aby dziecko miało jak najlepsze warunki do rozwoju.

 
Kamila A. Paszelke | Uważniej.pl

Jestem psychologiem starającym się żyć uważniej. Staram się w przystępny i lekki sposób pisać o rozwoju dziecka, relacjach w rodzinie oraz uważnym życiu. Zdarza mi się poruszać trudne tematy, wzbudzające najróżniejsze emocje - ale nie przechodzę obojętnie obok człowieka potrzebującego pomocy.

Similar Posts