Efekt Golema i efekt Galatei

Ponad miesiąc temu na Psychomologii pojawił się artykuł dotyczący efektu Pigmaliona, czyli samospełniającego się proroctwa. W tekście został przytoczony mit związany z królem Cypru – Pigmalionem, którego historia powiązana jest w jakiś sposób z samospełniającymi się proroctwami. Dziś przyszła pora na efekt Golema i efekt Galatei, czyli dwie odmiany tego efektu.

efekt Golema, efekt Galilei, psychomologia

Czym różnią się między sobą te dwa efekty? Efekt Golema jest negatywną odmianą samospełniającego się proroctwa, natomiast efekt Galatei – pozytywną.

EFEKT GOLEMA

Kim był Golem? Istotą przypominającą człowieka, która została ulepiona z gliny przez Jehudę Löw ben Bezalela z Pragi (Maharal), która została ożywiona za pośrednictwem różnego rodzaju rytuałów w celu ochronienia Żydów przed atakami. Na sam koniec rytuałów Maharal na pergaminie napisał słowo Emet (heb. prawda). Golem był w stanie wykonywać tylko i wyłącznie polecania innych i pracować z tego względu, że nie posiadał swojej własnej woli. Z legendy wynika, że gdy tylko skończyły się ataki na Żydów, Golem wpadł w szał i zaczął zabijać tych, którym wcześniej służył. Maharal wyciągnął wtedy pergamin z ust Golema i przekreślił pierwszą literę, co utworzyło słowo Met (heb. śmierć), dzięki czemu został on unieruchomiony.

W psychologii efekt Golema polega na tym, że w pewnych sytuacjach pod wpływem negatywnych oczekiwań innych osób wobec nas samych, zaczynamy zachowywać się tak, jak oczekują od nas tego inni. W codzienności może to skutkować między innymi zahamowaniem rozwoju u dzieci. Dlaczego? Otóż gdy mamy niskie oczekiwania, ponieważ uważamy, że dziecko nie da sobie z czymś rady, bo jest słabe skutkuje tym, że stawiamy dziecku mniej wyzwań, co jednoznacznie wpływa na zahamowanie wszelkich postępów – w ten sposób podcinamy dziecku skrzydła.

EFEKT GALATEI

Galatea, jak już wspominałam w artykule poświęconym tematyce samospełniającego się proroctwa, była żoną króla Cypru – Pigmaliona. Stworzył on rzeźbę kobiety, według niego idealnej, w której się zakochał i pragnął, aby rzeźba stała się prawdziwą kobietą. Marzenie Pigmaliona spełniła Afrodyta i rzeźba stała się kobietą o imieniu Galatea. Pigmalion i Galatea założyli szczęśliwą rodzinę i doczekali się licznego potomstwa. 

Co wynika z tego mitu, jeżeli chodzi o efekt Galatei? Jeżeli ktoś oczekuje od nas jakiś pozytywnych rzeczy, to mimowolnie zaczynamy zachowywać się zgodnie z tymi oczekiwaniami. Jak to się ma do procesu rozwoju u dzieci? Przede wszystkim mamy większe oczekiwania od dziecka, ponieważ wierzymy w to, że da sobie radę. Dzięki temu stawiamy nieco większe wyzwania, co wpływa nie tylko na szybszy rozwój, ale także na wyższy poziom samooceny i samoakceptacji, co skutkuje wyższą motywacją i wiarą w swoje własne możliwości.

Jak widać to jakie mamy oczekiwania wobec siebie nawzajem, a zwłaszcza w odniesieniu do dzieci – kształtuje człowieka w określony sposób. Jeżeli mamy negatywne oczekiwania do drugiej osoby, to prędzej czy później zaczną one wywierać określony wpływ. Tak samo jest w przypadku pozytywnych oczekiwań. Jednak to, co oczekujemy od najmłodszych – czyli w zależności od tego jakie stawiamy im wyzwania wpływa na ich rozwój psychiczny oraz kształtuje ich osobowość oraz cechy charakteru.